نگرشی به ”نقش و جایگاه عقل“

                                 (قسمت چهارم) 
همه خوبی ها و نیکی ها بوسیله عقل نصیبِ انسان می گردد.

اینک به گوشه ای از انبوهی از دلایل و قرائن، اشاره ای کوتاه می نمایم:
انسان به عقلِ خود انسان است (۱۰) بعبارت دیگر یعنی انسانِ بی عقل ”حیوان“ است. ”کمالِ“ انسان به عقل است(۱۱) ”دین“ نتیجه عقل است (۱۲) بوسیله عقل خدا شناخته شده و پرستش می شود (۱۳) هر کس عقل ندارد دین ندارد (۱۴) عقل ”نخستین رکن“ از ارکانِ اسلام است (۱۵) عقل اولین ”حجت“ خدا بر انسان است (۱۶) هیچ نعمتی برتر از عقل نیست (۱۷) عاقل ترین مردم، نزدیکترینِ آنان به خداست (۱۸) عقل ”شرعِ درونی“ است (۱۹) پاداش هر کس به اندازه عقل اوست (۲۰) بوسیله عقول، قله های علوم فتح می شوند (۲۱) ”علم“ چراغ عقل است (۲۲) پرنگری درعلم، عقل را می گشاید (۲۳) همین که عقلِ تو روشن کننده راهِ هدایت و ضلالت است برایت کافی است (۲۴) ”تفکر“ روشن کننده عقل است (۲۵) فکر اگر در هدایتِ عقل باشد حاصلش راهیابی است (۲۶) عقل محتاجِ ”علم“ است (۲۷) عقل بمانند درختی است که ریشه اش فکر و میوه اش سلامتی است بشرط آنکه تغذیه ریشه بوسیله ”علم“ باشد (۲۸) و و…
شایانِ ذکر است حتی تربیتِ دینی و اخلاقی هم منوط به تربیتِ عقلانی است (نه مناسکی و عبادی، که نتیجه ای نخواهد داشت) اینک اشاره ای کوتاه به آن می نماییم:
صدق و راستگویی ثمره ی عقل است (۲۹) بعبارتی بالاترین زرنگی، صداقت و یه رنگی است. مدارا با مردم ثمره عقل است (۳۰) باز داشتنِ نفس از زخارفِ دنیا، ثمره عقل است (۳۱) چون عقل کامل گردد شهوت کاستی گیرد (۳۲) ادب در انسان همچون درختی است که ریشه اش عقل است (۳۳) میان ایمان و کفر فاصله ای جز کم عقلی نیست (۳۴) نیـکوکاری ثمره عقل است (۳۵) پلیـدی از آنِ کسانی است که عقلِ خود را بکار نمیگیرند (۳۶) عقل راهِ رستگاری را نشان می دهد(۳۷) همه خوبی ها و نیکی ها بوسیله عقل نصیبِ انسان می گردد (۳۸) و خلاصه اینکه می گوید: ”بدبخت کسی است که از عقل خود بهره نگیرد“ (۳۹) و و …
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۰ـ گفتار امیرالمؤمنین علی ج۱ ص۱۳۷ (الانسان بعقله)
۱۱ـ همان ج۲ ص ۹۶۶ (کمال الانسان العقل)
۱۲ـ غررالحکم و دررالکلم ج۲ ص۲۸ (والدین نتیجة العقل)
۱۳ـ اصول کافی ج۱ حدیث ۱۲
۱۴ـ گفتارامیر… ج۲ ص۹۷۰ (لادین لمن لاعقل له)
۱۵ـ تحف العقول ص۱۹۶
۱۶ـ گفتار امیرا… ج۲ ص۹۶۸
۱۷ـ همان ج۲ ص ۹۶۸
۱۸ـ همان ج۲ ص ۹۶۹
۱۹ـ مجمع البحرین ج۳ ص ۲۲۴ (العقلُ شرع من داخل)
۲۰ـ گفتار امیرا… ج۲ ص۹۶۹
۲۱ـ همان ص ۹۵۸ (العقول تنال دورة العلوم)
۲۲ـ همان ص۹۹۲ ( العلم مصباح العقل)
۲۳ـ بحارالانوار ج۱ ص۱۵۹ (کثرة النظرفی العلم یفتح العقل)
۲۴ـ نهج البلاغه حکمت ۳۱۳
۲۵ـ گفتار امیر…ج۲ ص۱۱۶۱ (فکرالعاقل هدایة)
۲۶ـ همان ص ۱۱۵۸
۲۷ـ بحارالانوار ج۸ ص۲۵۷ (العقل محتاج العلم)
۲۸ـ گفتارامیر…ج۲ ص ۱۱۵۷ (اصل العقل الفکر و ثمرة السلامة والفکریفیدالحکمة)
۲۹ـ همان ص۹۵۸ (ثمرة العقل الصدق)
۳۰ـ همان ص ۹۵۹ (ثمرة العقل مداراة الناس)
۳۱ـ همان ص۱۴۴۶ (ردع النفس عن زخارف الدنیا ثمرة العقل)
۳۲ـ همان ص ۹۵۸ (اذا اکمل العقل نقصت الشهوة)
۳۳ـ همان ص ۶۸ ( الادب فی الانسان کشجرة اصلِ هاالعقل)
۳۴ـ اصول کافی ج۱ حدیث ۳۳
۳۵ـ گفتار امیر… ج۲ ص۹۵۷
۳۶ـ سوره یونس آیه ۱۰۰
۳۷ـ نهج البلاغه حکمت ۴۱۳
۳۸ـ کلام نور ج ۲ ص ۲۳۵
۳۹- میزان الحکمه ج ۶ حدیث ۹۵۲۶

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *